Dünyanın birçok ülkesinde örgün eğitimle yetinmeyen aileler, çocukları için okul dışında ek destek sağlamak amacıyla yeni alternatifler aramaktadır. ABD başta olmak üzere bütün dünyada destek eğitim sistemlerine dershane benzeri eğitimlere ihtiyaç duyulmaktadır.

Almanya’da yaşayan vatandaşlarımız, Alman ve Türk eğitim sistemleri hakkında genellikle yüzeysel bir bilgiye sahiptir. Alman ve Türk eğitim sistemlerini karşılaştıran bu yazıyla iki ülke arasındaki eğitimle ilgili farklılıklar ve benzerlikler ortaya konmaya çalışılmıştır.

Gazi Osman Paşa Üniversitesi öğretim görevlisi değerli hocamız Prof. Dr. Osman Çakmak’la “eğitim-öğretimden beklenen kazanımlardan ‘bilimi, çalışmayı ve üretmeyi’ öğrencilerimize nasıl öğretebiliriz? Bilimsel gelişimi sağlamak ve ülkemizi ‘muasır medeniyetler’ seviyesine çıkarmak için neler yapmalıyız?” soruları çerçevesinde bir röportaj gerçekleştirdik. Çalışan, üreten, bilimsel verilerle adeta oyun oynama zevki içinde uğraşan öğrencileri yetiştirmeyi düşünen tüm idareci, öğretmen ve velilere yol gösterecek bir tatta okunulması dileğiyle…

Çocuk, doğar doğmaz bütün aile fertlerinin yakın ilgisini üzerine çeker. Ebeveynin çocuğuna karşı göstermiş olduğu sevgi dolu mimiklere ve hareketlere karşılık çocuk da tepkiler verir. Böylelikle çocuk, doğar doğmaz kendini bir oyunun içinde bulur.

Eğitim hayatının temelini okullar ve bu okullarda gerçekleştirilen faaliyetler oluşturur. Bir öğrenme mekânı olan okullarda hayat ve ötesine ait çok şey öğrenilir. Hayatın kendisi de bir okuldur; okullar gerçek hayatı öğrettiği ölçüde başarılıdır. İyi bir okuldan fertte fazilet duygularını geliştirmesi ve öğrencilere ruh yüceliği kazandırması beklenir.

Öğrencilerin akademik başarıları, pek çok ülkede eğitim sisteminin etkililiğinin önemli bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Eğitim sistemi ve öğelerine yönelik eksikliklerin belirlenmesi ve gereksinim duyulan alanların geliştirilmesinde kararların çoğu, öğrencilere uygulanan çeşitli ölçme ve değerlendirme çalışmalarından elde edilen bulgulara dayalı olarak verilmektedir. Bu amaçla ulusal ve uluslararası düzeyde ölçme ve değerlendirme çalışmaları yapılmaktadır.

       Türk Milli Eğitim Sistemi'nin varlık amacı, eğitim sistemimizin genel ve özel amaçları ile temel ilkelerini öğretim programları vasıtasıyla öğrencilere kazandırmaktır. Öğretim programlarının temelinde ise kazanımlar yer almaktadır. Başka bir deyişle, eğitim sistemimizin amaç ve ilkelerinin gerçekleştirilebilmesi kazanımların öğrenciler tarafından kazanılmasına bağlıdır.

PİSA ve IGLU gibi karşılaştırmalı eğitim araştırmalarında Finlandiya büyük başarı göstermiştir. Özellikle Güney Kore ve Japonya gibi başarılı ülkeleri geride bırakan nadir ülkelerden olması, eğitimle ilgili kişi ve kurumların Fin Eğitim Sistemini merak etmesine yol açmıştır. Bu nedenle eğitim sistemini araştırmak için Finlandiya’ya çeşitli ülkelerden heyetler gitmiştir. Finlandiya’nın eğitimdeki başarısının altında yatan nedenleri ortaya koymadan önce ülkenin tarihi ve kültürel arka planına değinmek faydalı olacaktır.

      Öğrencilerin disiplinsiz davranışları, okul yaşamını olumsuz etkilemektedir. Yukarıda verilen örneklerden daha kötüsünü yaşayan öğretmenlerin sayısı da hayli fazladır. OECD ülkelerinden (Türkiye dâhil) öğretmenlerin katıldığı TALIS adlı öğretmen araştırmasına göre her beş ders saatinden üçünün öğrencilerin disiplinsiz davranışlarıyla olumsuz etkilendiği ve bu yüzden tam öğrenmenin engellendiği sonucu ortaya çıkmıştır.

Televizyonun çocuklar üzerindeki olumlu ya da olumsuz etkileri tüm dünyada tartışılmaktadır. Bazı bilim adamları, TV izlemenin çocuklarda obezitenin en önemli nedenlerinden biri olduğu, göz kusurlarına yol açtığı, konuşma geriliği yaptığı, dikkat eksikliği rahatsızlığına sebep olduğu ya da izledikleri şiddet programlarının onları şiddete veya içine kapanıklığa ittiğini ifade etmektedir.

Yöneticilerin kişisel vasıfları ve mizacı; yönetim becerilerini, tutum ve davranışlarını etkilemektedir. Bu nedenle bir yöneticinin iş performansı üzerinde oldukça etkili olan kişisel özelliklerini bilmesi ve bu özelliklerini iyi yönetmesi gerektiği bir gerçektir. Günümüz yönetim anlayışında bir gerçek de, yöneticilerden çalıştığı kurum ve kuruluşlar ile çalışanları tarafından liderlik rollerini en iyi şekilde yerine getirmelerinin beklenmesidir. Bu liderlik rollerinden öne çıkanlar; adil, şeffaf, paylaşımcı, hesapverebilir, katılımcı olmadır.

1990'lı yıllarla birlikte Türkiye'nin gündemine giren ve bugün Türkiye başta olmak üzere dünyada 120 ülkeyi aşkın bir coğrafyada hizmet veren Türk okulları, daha uzun yıllar konuşulup tartışılacağa benziyor.

Bugün, kutuplar hariç dünyanın bütün kıtalarında eğitim faaliyetlerine devam eden bu okullar, içinde bulunduğumuz 21. Yüzyılda, Türkiye’nin en önemli tanıtım araçlarından biri haline gelmiştir.

            Günümüzde üniversite mezunu olmak hatta yüksek lisans ve doktora yapmak önemli bir gereklilik haline gelmektedir. Lise öğrenimini tamamlayan öğrenciler ile ailelerini yakından ilgilendiren bu durum, ülkemizde üniversiteye giriş sistemlerinin belirli aralıklarla değişmesiyle daha büyük önem taşımaktadır. Bu yazıda öncelikle ÖSYM'nin kuruluşundan itibaren ülkemizde üniversiteye giriş sisteminin nasıl bir değişim yaşadığını irdeleyeceğiz.

           Hoşgörü, toplumumuzun sahip olduğu kültür ve maneviyat değerlerinin başında gelmektedir. Yunus Emre, insanların gönlünde sevgi ve hoşgörüyü bir kanaviçe gibi işlemiştir. Mevlâna, hâlâ hoşgörü mesajlarını ruhumuza ve kalbimize akıtmakta, dünyaya yaymaktadır. Bu evrensel ve üstün hoşgörü anlayışı, insanlar arasında manevi bir tutkal vazifesi görmüş, yüzyıllar boyu Anadolu'dan dünyaya huzur ve barışın yayılmasını sağlamıştır.

Beynin nasıl öğrendiği konusunda son yirmi yıl içinde ilginç gelişmeler oldu. Beyninin her iki lobundan biri alınan hastalar üzerinde gerçekleştirilen çalışmalar hızlı öğrenme ve hafıza eğitimi metodlarında çığır açtı.

       Bunca gelişmelere rağmen beyin, hala insan vücudunun çalışması hakkında çok en az şey bilinen organı olma özelliğini koruyor. Konunun uzmanlarına göre birçok kişi beyin potansiyelinin ancak % 4-8 arasındaki bir kısmının kullanıyor.

İnsanlar farklı yeteneklerle yaratılmışlardır. İnsanın kendisini bilmesi, kendisini tanıması ve buna göre hareket etmesi, başarısını artırmasında önemli bir faktördür. İnsanlar, kendi yetenekleri doğrultusunda hareket ederse ancak, Herkül güç ve kuvvetiyle iş görür, Fuzulî şiirler yazar, Fatih İstanbul'u fetheder.

Ülkemizde akademik eğitimi isteyen her öğrenci için meslek seçiminin önemli bir etabı, üniversite öncesi yapılan öğrenci seçme sınavı(ÖSS) ve ÖSS'nda alacağı puanlara göre yapacağı tercihlerdir.

        Bir dil konuşulduğu toplumun ruhunu yansıtır. Dil bilmek, sadece kelime ezberleme ve dil bilgisi kurallarını öğrenmeden ibaret değildir. Dil bir iletişim ve sosyalleşme aracı olduğuna göre, iletişimde sesin önemi kadar, o sesin vurgusu, tonlaması bireyin vücut dilini kullanması da önemlidir. Yabancı dil öğrenmede dilin kültürü de gereklidir. Yabancı bir dili iyi öğrenmek için ona ihtiyaç duymanın gerekliliği de göz önünde tutulmalıdır.

        Bilişsel, fiziksel ve duygusal olgunluk açısından yetersizlik, beden imajı düşük olan öğrencilerin özsaygıları ve akademik başarılarının da düşük olması, başarısızlığın devamlılığına yol açtığı gibi gelişim görevlerini gerçekleştirememekte başarısız olmada etkendir. Gelişim görevi kişinin yaşamının belli bir döneminde ortaya çıkan öyle bir ödevdir ki bunun o sırada başarılması insanı mutlu kılarken, başarılamaması mutsuzluğa ve ileri ki ödevlerini gerçekleştirmesinde güçlüklerle karşılaşmasına neden olur.

        Kurumların dünyada yaşanan ve ülkeleri değişime zorlayan gelişmelerin dışında kalamayacağı görülmektedir. Kurumları, toplumsal gelişme ve değişimin oluşturduğu yeni tutum, davranış ve bilinç düzeyine hazırlayacak ve değişime kurumsal uyumu sağlayacak olan o kurumdaki insan kaynaklarıdır. İnsan kaynakları (İK) kurumların en dinamik unsurlarıdır ve geliştirilmeleri gerekmektedir.

        "Akıl yaşta değil baştadır, ama aklı başa getiren yaştır" özdeyişi meşhurdur. Fakat yaşı da aklı da yerinde ve tam çağında olanların dahi zaman zaman da olsa başarısızlık gösterdikleri gözlemlenebilmektedir. Buna göre başarının ya da başarısızlığın tanımının yapılmasının ve içerisinde barındırdığı özelliklerin tanınmasının başarıyı arttırmada büyük önemi vardır.

        Millî Eğitim Bakanı Sayın Hüseyin Çelik'in "OKS kaldırılmalı" ifadeleriyle eğitim toplumunun gündemine geçen yıl yeni bir konu eklendi ve tartışmalar başladı. Kimi kaldırılmasını savunurken kimi de asla kaldırılmaması gerektiğini ortaya koydu. Bu tartışmaların temelinde Sayın Çelik'in son olarak ifade ettiği "2009'da OKS yapılmayacaktır. Dershane sahipleri okul sektörüne kaysınlar" sözü yatmaktadır.

            Öğrencilerin öğrenme becerilerinin öğrenme ortamında iyileştirilmesi ve geliştirilmesi kapsamında birçok yaklaşım vardır ve de öğretmenler tarafından uygulanmaktadır. Hangi uygulamanın daha iyi öğrenmeyi sağladığı bilgisine ulaşmak ise bir araştırma konusudur. Ancak ilk bakışta, öğretmenin gözlemine dayalı verilere ulaşılabilir.

     Özel okul anlayışı, tüm dünyada olduğu gibi Avrupa Birliği ülkelerinde de farklı uygulamalar olmakla birlikte vardır ve yaygınlık kazanmaya devam etmektedir. Avrupa birliği anayasasının 62. maddesinde de özel öğretim kurumları ile devlet kurumlarının eşit olduğu vurgulanmaktadır. Yasalar, onbeş Avrupa birliği ülkesinde zorunlu eğitimin özel okullarda da yapılabileceği konusunda herhangi bir engel getirmemektedir.

        Günümüz dünyasında yaşanan hızlı gelişme ve değişim, eğitimle ilgili yeni yaklaşımları da beraberinde getirmektedir. Öğrenme yaklaşımları çerçevesinde karşımıza çıkan bu yeni bakış açıları kimi eğitimcilere göre; "uzun yıllardan beri bilinen uygulamalar", kimi eğitimcilere göre ise; gelişme, değişme ve araştırmaların katkılarıyla bilinen ve uygulanan yöntemlerin bir bütünlük içerisinde sunulmasıdır.

       "Geleceğin bütün çiçekleri bugünün çiçeklerinin içindedir." der bir çin atasözü. Toplumların geleceği de çocuklardır ve bugünün toplumsal değerleri içinde yetişirler.

        Çocukluk kavramı, diğer toplumsal kavramlar gibi içinde bulunduğumuz toplumun norm, değer, bakış açısı ve kurallarına göre değişen izafî bir kavramdır. Ancak, devletlerin çocuğa bakışı açısından bebeklikten çıkmış, okul öncesi ve okul çağında bulunanlar olarak görülebilmektedir.

    Son yıllarda kültürle ilgili yeni kavramlar üzerinde durulmaktadır. 1970'li yıllardan sonra tartışılan kavramlardan biri de "kurum kültürü"dür. Kurum kültürü üzerinde durmadan önce kültür ve kurum gibi kavramların üzerinde kısa da olsa durulması yararlı olacaktır.

       İnsan, sosyal bir varlıktır. İnsanlar, toplum içinde yaşamaya hem isteklidir hem de zorunludurlar. Bu istek ve zorunluluk, daha büyük insan topluluklarının ortaya çıkmasına neden olur. Her topluluk, kendine özgü kurallar ortaya koyar. Bu kurallar, insan ilişkilerinin düzenlenmesinde önemli bir rol oynar. 

          Mesleklerine kutsiyet atfederek büyük bir şevkle göreve başlayan öğretmenler, Öğretmen eğitimi programlarında ne kadar başarılı olurlarsa olsunlar göreve ilk başladıklarında gerçek dünyanın problemleri ile karşı karşıya gelirler ve gerçek şoku yaşarlar.

          Anasından yeni doğan bebek dünyaya merhaba derken başkalarına bağlanmayı da kabullenmiştir. Çünkü: İhtiyaçlarını kendi kendine yapabilecek yaşa gelinceye kadar bakıma ve korunmaya muhtaçtır. Aslında bu durum normaldir.

         2004-2005 Öğretim Yılı, Milli Eğitim Bakanlığı'nın öğretim programlarında yaptığı köklü değişikliğin pilot uygulaması ile başlamaktadır. 2005-2006 Öğretim Yılı'nda tüm ülkede yaygınlaştırılması düşünülen yeni öğretim programları (constructivist) oluşturmacı / yapılandırmacı / yapısalcı olarak ifade edilen bir yaklaşımı da ön plana çıkarmaktadır. Bu yazımızda yeni programın geliştirilmesinde esas alınan yapılandırmacı öğrenme yaklaşımın üzerinde durulacaktır.

      Eğitim kurumlarında Toplam Kalite Yönetimi uygulamaları çerçevesinde özdeğerlendirme çalışmalarında bulunulmaktadır. Yürütülen özdeğerlendirme çalışmaları yıl sonu "Çalışma Raporu" ile yazılı hale getirilmektedir. Yıl sonu çalışma raporları, kurumların tüm süreçlerde yapılan yıllık faaliyetlerinin detaylı olarak yazıya geçirilmesidir. Yıllık faaliyet raporları kurumların "Özdeğerlendirmesidir." Kendilerinin bugününü olduğu gibi ortaya koyması ve geleceğe ait düşüncelerinin belirlenmesidir.

     Yeni nesli; Cumhuriyetin fedakâr öğretmen ve eğitimcileri, sizler yetiştireceksiniz. Yeni nesil, sizin eseriniz olacaktır. Eserin değeri, sizin beceriniz ve fedakârlığınız derecesiyle uyumlu bulunacaktır.

     Cumhuriyet; fikren, ilmen, fennen, bedenen kuvvetli ve yüksek karakterli koruyucular ister! Yeni nesli, bu özellik ve yetenekte yetiştirmek sizin elinizdedir. Üstün görevinizin yapılmasına yüksek emeklerle varlığınızı adayacağınıza asla kuşku duymam.

       Cumhuriyetin ilanından tam bir yıl sonra Erzurum'da bir deprem felaketi yaşandı. Hemen herkes harekete geçti ve vatandaşlara yardımcı oldu. İstanbul Hilmi Kitabevinin sahibi Hilmi Bey ise, kitap gönderdi; depremden zarar gören çocuklara yardım olsun diye. Bu Atatürk'ü çok memnun etti ve hemen, 8 Ekim 1924'te,  Kitapçı Hilmi Bey'e bir telgraf çekti:

Hanımlar, Beyler!

Seçkin topluluğunuzun içinde bulunmaktan dolayı sevincim sonsuzdur. Türkiye Öğretmenler Birliği'nin Ankara'da yaptığı ilk toplantısını çok büyük bir sevinçle karşıladım.

Ülkemizin sizler gibi değerli öğretmen bay ve bayanlarının burada toplanması, Cumhuriyetimiz için verimli sonuçlar doğuracaktır.

Bir Okul Ziyareti ve...

Atatürk'ün en büyük zevklerinden biri okulları ziyaret edip, öğrencilerle konuşmaktı. Bu sayede verilen eğitimi inceleme, Cumhuriyeti emanet edeceği gençlerin düşüncelerini öğrenme fırsatı bulurdu. Öğrenciler arasındayken adeta gençliği yaşar, kendini yenilenmiş hissederdi.

"Muallimler!

Yeni nesli, Cumhuriyetin fedakar muallim ve mürebbileri sizler yetiştireceksiniz, yeni nesil, sizin eseriniz olacaktır.Eserin kıymeti, sizin maharetiniz ve fedakarlığınız derecesiyle mütenasip bulunacaktır. Cumhuriyet, fikren, ilmen, fennen ve bedenen kuvvetli ve yüksek seciyeli muhafızlar ister. Yeni nesli bu evsaf ve kabiliyette yetiştirmek sizin elinizdedir. Mümtaz vazifenizin ifasına ali himmetlerle hasrı mevcudiyet edeceğinize asla şüphe etmem."